Entre Lusco e Fusco: Historia

No debemos olvidarnos

Mon, 12 Mar 2007 12:43:17 GMT

ALBORADA EN GALICIA

Sun, 11 Mar 2007 15:44:22 GMT

Para Curros Enriquez, la Alborada es la música que arrullaba el corazón de los celtas.

Por definición, la alborada es la luz que finamente tiñe de malva el amanecer. Esa primera luz del día antes de que salga el Sol. La luz del alba. O la claridad que raya el cielo al filo de la madrugada.

Pero la alborada también es música, ya para Curros Enriquez, la alborada eran aquellas notas que “arrullaban el corazón de los celtas”:

¡Escoitade! de fondas queixas cheo

brota da terra un misterioso canto;

raios de branca lus tinxen o ceo;

rompe a mañá do celestial encanto.

Porque la “alborada vieja”, dicen que es música con más de cuatro mil años de tradición. La “alborada vieja” es la primitiva. Es el canto matinal a la luz roja del amanecer, -cuando el Sol renace-, compuesto con notas del himno para acompañar la oración celta al Astro Rey, en la hora primera en la que se postraban ante el Ara Solis del Fin del Mundo.

Aquella alborada iniciática, de significado tan legendario, pasó a ser, con el tiempo, un canto tras las noches perdidas; la música de las reuniones de los clanes, la misma con la que al amanecer se obsequia a alguien, con la que de solemniza algún festejo público, un canto religioso, o el toque temprano que dan las bandas cuando nace la alborada.

Hoy la Alborada bien puede ser esa canción que expresa la alegría de los amantes al llegar la aurora, porque, la alborada es la música que inicia la fiesta en las primeras horas del día.

El renacer del día, el alba, la aurora…sirvió (pues) entonces la alborada de nuestra historia para celebrar múltiples eventos,(incluso) pues antiguamente alborada se llamaba a aquella acción de guerra ejecutada al mismo amanecer. De hecho fue el himno de los bravos guerreros galaicos que libraron la gran batalla del Medulio.

Indiscutiblemente, la alborada gallega encierra un complejo significado, es signo, símbolo, bandera, música… comienzo y espíritu de cada alma que en esta tierra haya amanecido alguna vez.

Y es de aquí de donde nacen, ya en la modernidad, también los primeros cantos que a esta misma tierra la hicieron resurgir como pueblo:

Arriba, que aurora comeza a espertar…

De la alborada arranca así la suficiente fuerza para alimentar los ideales de aquellos luchadores que despertaron a la nación gallega de aquel letargo en el que perdimos un Reino luchando por la vida. Expresiones musicales y literarias que ya no dejaban lugar para el lamento.

Renace, con la nueva alborada el espíritu crítico y la actitud inconformista de un pueblo (sumido) en las sombras de “Os Séculos Escuros”.

Fue en 1828 cuando el bardo Nicomedes Pastor Díaz, escribió una nueva “Alborada” incitando a un despertar social, cultural… al fin y al cabo, un despertar histórico.

…Fillos dos nobres celtas, fortes e peregrinos,

luitade po los destinos

dos eidos de breogan…”

Así la “Alborada Gallega” algo que en principio parece sólo indicar el inicio del día, inició también el Rexurdimento cultural del S.XIX.

De algún modo fueron las letras escritas en el noble gallego las que nos hicieron tomar conciencia de País…, un pueblo que amarrado al recuerdo seguía esperando aquel espíritu de la vieja alborada.

Y ese espíritu nació con nueva gente, con gente renovada, jóvenes y no tan jóvenes que vieron en Galicia un espíritu propio que había guardado ausencia. Nacieron pues poetas, literatos, bardos y músicos…Curros Enríquez, Pondal, Lamas Carbajal… y la romántica Rosalía de Castro, también nacida al renacer el día, es decir, en la Alborada: “…

...nacín cando as prantas nacen, no mes das flores nacín.

nunha alborada mainiña,

nunha alborada de abril…”

Con su publicación en 1863 de Cantares Gallegos, obra escrita integramente en gallego, se inicia una trayectoria de recuperación no solo literaria, sino también cultural, política e histórica, es decir, se inaugura, o Rexurdimento Pleno. La alborada gallega atiende a muy diversas connotaciones… pues bien, la nueva alborada tendría, poco después, música propia compuesta por un mindoniense, Pascual Veiga.

OS PINOS - HIMNO GALEGO

Sun, 11 Mar 2007 15:27:12 GMT

Os Pinos es el nombre oficioso del himno gallego, el símbolo acústico más solemne de Galicia. Recibe ese nombre debido a que su letra la constituyen las dos primeras partes —cuatro estrofas de las diez que tiene— del poema Os Pinos, del poeta gallego Eduardo Pondal, escrito en 1890 y publicado en la segunda edición del libro Queixumes dos Pinos (Rumores de los pinos en castellano), de 1935. La música es del compositor Pascual Veiga.

Fue regulado oficialmente mediante la Ley de Símbolos de Galicia, aprobada por el Parlamento de Galicia el 23 de junio de 1984, especificando letra y música.

El texto del himno es fruto de la correspondencia que mantuvieron Eduardo Pondal y Pascual Veiga en 1890, en el que el compositor le solicitaba al escritor un texto para una partitura que iba a presentar con motivo de un certamen en el que se iba a elegir el mejor himno gallego para el caso que el premio resultara desierto. Después de varias redacciones, Pondal le envía un primer texto que tituló Breogán. Pascual Veiga le solicita algunos cambios en la acentuación para adaptarlo rítmicamente a la música que había compuesto.

El texto definitivo se publicó ya como Os Pinos por primera vez el 22 de mayo de 1890 en un folleto del certamen musical que había convocado el Orfeón nº4 de La Coruña para elegir la mejor Marcha Regional Gallega. El texto apareció también en A Monteira de Lugo y en El Eco de Galicia de La Habana. Al final, aunque hubo ensayos, el himno no se interpretó (la mayoría de las versiones de la letra del himno derivan del texto que apareció en la número 18 de la revista Galicia de La Habana en 1905; en 1935 el texto se integró en la segunda edición, realizada por la Real Academia Gallega, de Queixumes dos pinos, base de las versiones modernas del texto).

Al igual que otros símbolos de Galicia, como la bandera, el establecimiento del himno gallego fue fruto de la emigración. En 1907, José Fontenla Leal le encargó a Manuel Curros Enríquez (uno de los mayores exponentes del Rexurdimento gallego, que residía en La Habana) que escribiese la letra, y a José Castro "Chané" la música, pero Curros no fue capaz de componer la letra rápidamente y Fontenla decidió escoger el poema de Pondal con la música de Veiga. Se estrenó el 20 de diciembre de 1907 en el Gran Teatro de La Habana y hasta 1923 fue entonado por regionalistas y agraristas en sus actos, consolidándose paulatinamente como símbolo de Galicia. Cuándo se prohibió su uso durante la dictadura de Primo de Rivera, las sociedades gallegas de América intensificaron su interés por su interpretación pública. Con la Segunda República alcanzó el reconocimiento oficial.

Se evitó su uso durante la dictadura franquista e incluso durante la etapa de aperturismo del régimen sólo se cantaba, en todo caso, en actos culturales y como una canción más dentro del folclore gallego. Sin embargo, desde 1960 comienza a interpretarse de manera más explícita, aunque disimulando sus aspectos ideológicos. En concreto, se cantaba sólo la primera parte.

En 1975, mientras tenían lugar unos actos folclóricos en la fiesta del Apóstol Santiago, la gente comenzó a erguirse para cantarlo. Al año siguiente, muerto ya el dictador, se instauró esta costumbre de manera definitiva en la Plaza de la Quintana, ratificado también por las autoridades asistentes. Los partidos no nacionalistas lo asumirían, finalmente, en la campaña de las primeras elecciones democráticas (1977).

El motivo central del himno es que Galicia despierte de su sueño y emprenda el camino hacia la libertad, escuchando, para ello, la voz de los rumorosos pinos, que simbolizan al pueblo gallego. El nombre de Galicia no figura en el poema, como es habitual en Pondal, y en su lugar se hacen referencias metafóricas al "hogar" y a la "nación" de "Breogán".

Además del celtismo y del helenismo siempre presentes en la obra de Pondal, fue su capacidad para penetrar en los sentimientos del pueblo y expresar sus aspiraciones fundamentales, lo que posibilitó su éxito.

En 1890, cuando fue escrito el poema original, todavía no existía una norma ortográfica establecida del idioma gallego. La letra del himno oficializada en 1984 siguió la normativa ortográfica (Normas ortográficas e morfolóxicas do Idioma Galego) vigente para el idioma gallego en dicha fecha, por lo que, consecuentemente, existen diferencias gráficas entre la letra del himno y la versión original del poema de Pondal.

Gallego (letra oficial)

Gallego
(letra original de 1890)

Castellano

¿Que din os rumorosos
na costa verdecente,
ao raio transparente
do prácido luar?
¿Que din as altas copas
de escuro arume arpado
co seu ben compasado
monótono fungar?

Do teu verdor cinguido
e de benignos astros,
confín dos verdes castros
e valeroso chan,
non des a esquecemento
da inxuria o rudo encono;
desperta do teu sono
fogar de Breogán.

Os bos e xenerosos
a nosa voz entenden
e con arroubo atenden
o noso ronco son,
mais sóo os iñorantes
e féridos e duros,
imbéciles e escuros
non nos entenden, non.

Os tempos son chegados
dos bardos das edades
que as vosas vaguedades
cumprido fin terán;
pois, donde quer, xigante
a nosa voz pregoa
a rendezón da boa
nazón de Breogán.

Que din os rumorosos
Na costa verdecente,
Ó rayo trasparente,
Do prácido luar...?
Que din as altas copas
D'escuro arume arpado,
Co seu ben compasado,
Monótono fungar...?

Do teu verdor cingido,
É de benígnos astros,
Confin dos verdes castros,
E valeroso clán,
Non dés a esquecemento,
Da injuria o rudo encono;
Despérta do teu sono,
Fogar de Breogán.

Os boos e generosos,
A nosa voz entenden;
E con arroubo atenden,
O noso rouco son;
Mas, sós os ignorantes,
E férridos e duros,
Imbéciles e escuros
No-nos entenden, non.

Os tempos son chegados,
Dos bardos das edades,
Q'as vosas vaguedades,
Cumprido fin terán;
Pois donde quer gigante,
A nosa voz pregóa,
A redenzón da bóa
Nazón de Breogán.

¿Qué decís, rumorosos,
de la verdeante costa
al transparente rayo
de la luna tranquila?
¿Qué decís altas copas
de oscuro pino arpadas
con vuestro acompasado
monónoto zumbar?

De tu verdor ceñido
y de benignos astros
confín de verdes castros
valeroso solar.
No le des al olvido
de la injuria el encono;
despierta de tu sueño
hogar de Breogán.

Buenos y generosos
entienden nuestra voz
y con arrobo atienden
a nuestro ronco son,
Sólo los ignorantes
y enfermizos y duros,
imbéciles y oscuros
no nos entienden, no.

Ya llegaron los tiempos
de los antiguos bardos
en que vuestro abandono
cumplido fin tendrá;
pues, dondequier gigante
nuestra voz ya pregona
la redención de la buena
nación de Breogán.

Los niños que perdimos la guerra

Thu, 08 Mar 2007 20:52:33 GMT

Salvador Allende - El alma llena de Banderas

Thu, 08 Mar 2007 20:41:54 GMT

"Mas temprano que tarde se abrirán las anchas alamedas por donde pase el hombre libre". Grande Victor Jara el poeta que cantó y divulgó las ideas de Allende. Allende el hombre que hizo soñar a los Hermanos chilenos que , las utopías podian hacerse realidad.

El último discurso de Salvador Allende

Thu, 08 Mar 2007 20:33:44 GMT

LA INTERNACIONAL

Thu, 08 Mar 2007 20:16:57 GMT

Este himno de los trabajadores de todos los países está compuesto por dos artistas franceses: Pedro Degeyter (1848 - 1932) es el músico, Eugenio Pottier (1816 - 1887) el poeta. Los dos eran obreros: El primero se ganaba el sustento trabajando como tallista en madera. El segundo fuepasante de escuela, dependiente en una papelería y dibujante de tejidos. Este canto expresa con sencillez la consciente solidaridad del pueblo trabajador y hace vibrar por su letra y por su música a todos los proletarios del mundo. Escrito en 1871, permaneció ignorado durante mucho tiempo. Cantose primero, solamente por algunos militantes de Lila, en julio de 1888, en una fiesta organizada por la Cámara sindical de vendedores de periódicos. Fuepopularizado después en los Congresos Socialistas de 1886 y 1889, y más tarde en todos los Congresos internacionales. Hoy es el canto oficial de las Repúblicas Socialistas Soviéticas. (Carlos Palacio, "Colección de Canciones de Lucha")

LA INTERNACIONAL

¡Arriba, parias de la tierras

¡En pie, famélica legión!

Atruena la razón en marcha:

es el fin de la opresión.

El pasado hay que hacer añicos.

¡Legión esclava, en pie, a vencer!

El mundo va a cambiar de base.

Los nadie de hoy todo han de ser.

Agrupémonos todos

en la lucha final

el género humano

es la Internacional

Agrupémonos todos

en la lucha final

el género humano

es la Internacional

Ni en dioses, reyes ni tribunos,

está el supremo salvador.

Nosotros mismos realicemos

el esfuerzo redentor.

Para hacer que el tirano caiga

y el mundo siervo libertar,

soplemos la potente fragua

que al hombre libre ha de forjar.

Agrupémonos todos

en la lucha final

el género humano

es la Internacional

Agrupémonos todos

en la lucha final

el género humano

es la Internacional

La Ley nos burla, y el Estado

oprime y sangra al productor;

nos da derechos ilusorios

no hay deberes del señor.

Basta ya de tutela odiosa.

que la igualdad ley ha de ser:

«No más deberes sin derechos,

ningún derecho sin deber».

Agrupémonos todos

en la lucha final

el género humano

es la Internacional

Agrupémonos todos

en la lucha final

el género humano

es la Internacional

aillados (resumo)

Wed, 07 Mar 2007 12:01:50 GMT

A volta dos nove 70 aniversario

Wed, 07 Mar 2007 12:00:55 GMT

recorda

Wed, 07 Mar 2007 11:53:23 GMT

video creacion sobre a necesidade de recordar

O GALEGO (2)

Mon, 05 Mar 2007 19:52:03 GMT

O rexurdimento: "Rexurdimento" é o nome co que se coñece o século XIX na historia da nosa literatura, e expresa nidiamente o que foi unha traxectoria de recuperación non só literaria, senón tamén cultural, política e histórica. Por mor da Guerra de Independencia española|invasión francesa (1809) e dos enfrontamentos entre absolutismo|absolutistas e liberalismo|liberais, xorden os primeiros textos escritos en galego, impresos en follas soltas ou en xornais, con fins propagandísticos. Uns chaman o campesiñado á defensa do país, e outros defenden as ideas liberais. Ao longo do século, tras a fin do absolutismo e o inicio da monarquía constitucional, nacen diversos movementos galeguismo|galeguistas baseados na defensa da singularidade e da personalidade diferenciada de Galicia. O primeiro deles, aparecido cara aos anos 40, foi o "Provincialismo", que denunciaba a marxinación social do país e procuraba a valoración social da súa arte, dos costumes e da historia. Víronse apartados da política despois do seu apoio ao fracasado levantamento militar de Solís -fusilamento dos Mártires de Carral- e refuxiáronse no mundo da cultura e da literatura. A segunda xeración galeguista, o "Rexionalismo", compaxinou cultura e política, facendo da lingua a súa preocupación primordial. No camiño do afianzamento lingüístico e literario, celébranse na Coruña os primeiros Xogos Florais en 1861. As composicións premiadas, xunto con mostras da poesía contemporánea, recóllense un ano máis tarde no Álbum da Caridade, primeira antoloxía do Rexurdimento galego. O primeiro libro en galego publicado no S. XIX é A gaita galega, de Xoán Manuel Pintos no 1852, pero é a publicación en 1863 de Cantares Gallegos, da man da excelsa poetisa Rosalía de Castro, a que inaugura o Rexurdimento pleno. Ano fructífero en publicacións foi 1880. Nel saen á luz composicións dos autores de máis sona desta etapa: Follas Novas, de Rosalía de Castro, Aires da miña terra de Curros Enríquez, e Saudades gallegas de Lamas Carvajal. Seis anos despois aparece Queixumes dos pinos, de Eduardo Pondal Rosalía de Castro transcende coa calidade da súa obra as nosas fronteiras para se incorporar á historia da literatura universal. Os seus versos teñen sido obxecto de múltiples estudios e traducións a diversas linguas. Curros Enríquez foi un dos escritores preferidos polos lectores do seu tempo. Sen dúbida porque coa súa poesía denunciou as inxustizas (foros, opresión, emigración...) e defendeu as ideas de progreso. Asentou unha tradición de poesía combativa comprometida que continuarán numerosos autores (Cabanillas, Celso Emilio Ferreiro...). Pondal , autor do Himno galego, buscou as raíces prehistóricas do seu pobo, salientando o elemento culto, para engrandecelo a partir da súa individualidade. Tentou afianzar o galego como lingua literaria e culta. Os lindes da nosa literatura vanse ampliando de vagar desde a lírica ata a narrativa, o ensaio e a prosa didáctica. A consolidación da prosa galega non se produce ata o século XX, mais a fins do XIX hai xa precedentes salientables: Maxina ou a filla espúrea, (1880) de Marcial Valladares, primeira novela galega contemporánea. Obra de grande sona entre as clases populares foi O catecismo do labrego de Lamas Carvajal. A tecedeira de Bonaval, O Castelo de Pambre e O niño de Pombas, converten ao seu autor, Antonio López Ferreiro, no mellor prosista da época. O xénero teatral foi o menos cultivado. Desde a publicación de A Casamenteira en 1812 até a década dos oitenta non houbo actividade editorial relacionada co teatro. Nas últimas décadas do XIX nacen as primeiras gramáticas e dicionarios da lingua galega, esenciais para a súa normalización: Compendio de gramática gallega-castellana, de Francisco Mirás (1864) e Gramática Gallega, de Saco e Arce, un estudo serio do idioma galego. A presenza da lingua galega nos xornais contribúe grandemente a prestixiar o idioma. No ano 1876 edítase, promovido por Valentín Lamas Carvajal, o pioneiro dos xornais integramente en galego, O Tío Marcos da Portela. O éxito deste xornal, con marcado carácter caciquismo|anticaciquil, resultou espectacular. Entre os anos 1886 e 1888 vaise consolidando o xornalismo en Galicia, coa aparición de novas iniciativas monolingües: O Galiciano, en Pontevedra; en Lugo, A Monteira; e As Burgas, en Ourense. Unha das últimas manifestacións do Rexurdimento, xa no século XX, foi a constitución da Real Academia Galega en 1905.

Inicio do século XX: Chegada a fin do século XIX constátase unha recuperación do galego como idioma literario, cultural e histórico; asemade patentízase un descenso no nivel de uso oral. A lingua galega non vive aínda unha situación normalizada e iso provoca un retroceso en medios sociais -clases altas e medias- e en ámbitos xeográficos -urbanos- concretos. O contexto socio-político contrasta coa prolífica actividade cultural. A sociedade galega dos comezos do século XX|XX seguía a caracterizarse pola concentración do poder económico en sectores minoritarios, por un sistema agrícola aínda feudal e por unha crecente emigración que ía baleirando o país. Agroman agrarismo|asociacións agrarias que canalizan as protestas sociais e acadan grande resonancia no campesiñado, como foi o caso da Liga Agraria de Acción Gallega. A toma de conciencia dos campesiños, fomentada polo seu acceso á propiedade da terra, unida á evolución do galeguismo cara ao nacionalismo galego|nacionalismo, provoca un salto cualitativo na utilización da lingua. O nacionalismo está tan vencellado ao idioma como esencia de identidade colectiva, que as súas primeiras manifestacións constitúenas as Irmandades da Fala. Creadas para a defensa, dignificación e cultivo do idioma, a primeira Irmandade da Fala fúndase na Coruña en 1916. Séguena outras repartidas polas principais cidades e vilas de Galicia (Ferrol, Ourense, Betanzos, Santiago de Compostela|Santiago...). Para o espallamento do seu ideario crearon un xornal de expresión totalmente en galego: A Nosa Terra. Os seus membros máis salientables foron os irmáns Antón Vilar Ponte|Vilar Ponte, Antón Lousada Diéguez|Losada Diéguez, Vicente Risco, Ramón Cabanillas, etc. En 1918 celebran a "I Asamblea Nazonalista Galega", que tivo como conclusións a reivindicación da autonomía integral, da oficialización da lingua e da inclusión de Galicia na Sociedade de Nacións de Xenebra. As Irmandades promoveron a elaboración de dicionarios e gramáticas, estudos lingüísticos e reivindicaron a presenza do galego na Administración e no ensino. Déronlle pulo á actividade editorial nas principais cidades galegas: Céltiga en Ferrol, Lar na Coruña, Alborada en Pontevedra, e moitas outras, ademais de frecuentes seccións en galego na prensa en castelán. Neste contexto aparece a Revista Nós, da man de Vicente Risco, Otero Pedrayo e Florentino Cuevillas, que conforman o coñecido "Grupo Nós". A eles lígase a figura de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao.

Anos 20 e 30: Os membros de "Nós", cunha ampla formación intelectual, marcan como finalidade a eliminación do lastre do folclorismo da cultura galega, mediante a súa actualización, normalización e universalización. A revista contaba coa colaboración de autores estranxeiros (portugueses, irlandeses, cataláns, franceses...), que a poñían en contacto coas correntes europeas, ademais de traducións variadas e artigos tanto de carácter científico -arqueoloxía, etnografía, antropoloxía, socioloxía...- coma literarios. O emprego do galego en estudos científicos potenciouse coa creación do Seminario de Estudos Galegos (1923), adicado a investigacións sobre a realidade galega e ao estudo de tódalas súas manifestacións. Foi fundado por un grupo de mozos universitarios: Fermín Bouza Brey, Filgueira Valverde, Lois Tobío...; aos que axiña se sumaron outros como Ricardo Carvalho Calero, Antonio Fraguas ou Xaquín Lorenzo. A obra literaria destes intelectuais, que recuperan campos como o ensaio abrindo novos horizontes, outórgalle á prosa galega un grao de desenvolvemento pleno e integra a nosa cultura no contexto europeo: Arredor de si, Devalar ou Os camiños da vida, de Ramón Otero Pedrayo e Os europeos en Abrantes e O porco de pé, de Vicente Risco, son títulos que forneceron á nosa literatura -ao lle incorporar temáticas universalistas, lendarias e exóticas, urbanas e pensamentos filosóficos- de novas técnicas de creación que se estaban a desenvolver na literatura europea. A feble tradición do xénero dramático recibiu un pulo coa creación desde as Irmandades do Conservatorio Nacional de Arte Galega, en 1919, que logo pasa a ser Escola Dramática Galega.

Os movementos europeos de vangarda non lle resultan alleos á lírica galega. Os autores da chamada "Xeración do 25" -Manuel Antonio, Amado Carballo, Bouza Brey- demostraron unha grande vontade de orixinalidade creativa que pasa polo enfrontamento aberto coas formas tradicionais de poesía. Merece mención á parte a figura polifacética de Castelao. É un clásico da literatura galega en todas as áreas nas que se manifesta a súa arte: novela, teatro, narrativa breve e ensaio político -Sempre en Galiza obra mestra do nacionalismo galego- e outras obras que reflicten conxuntamente a súa capacidade como debuxante e literato. Castelao entraña unha grande significación política plasmada na súa obra ensaística e na súa participación activa e directa na política do país (Deputado da República nas filas do Partido Galeguista (histórico)|Partido Galeguista). En 1931 créase o Partido Galeguista, que consegue a aprobación do Estatuto de Autonomía de Galicia, no que a lingua galega adquire por vez primeira o recoñecemento de "idioma oficial de Galicia". Este logro importantísimo non chegou a ter aplicación práctica na realidade por mor do estoupido da Guerra Civil (1936), que supuxo o principio da máis crúa etapa para as linguas non oficiais do Estado español.

Do 36 ó 50: O remate da Guerra Civil española e o inicio do franquismo provocou a desaparición da lingua galega da escena pública, do ensino e das actividades socio-económicas. Aqueles que tiveron como única vía o exilio -Castelao, Eduardo Blanco Amor, Luis Seoane, Rafael Dieste...- foron quen de manter viva a chama da cultura, do idioma e da identidade de Galicia. O desenvolvemento cultural galego ten agora o seu escenario en Arxentina, Venezuela, México e Cuba, entre outros países. A situación social do galego viuse agravada coa obrigatoriedade da escolarización no nivel básico e, posteriormente, coa popularización dos medios de comunicación, que tiñan o castelán como único vehículo de expresión. O contexto adverso non logrou apagar o espírito do galeguismo, que, timidamente, comeza a se manifestar no ámbito cultural. En 1946-1947|47 publícanse catro obras de poesía. Pasos decisivos foron a colección de poesía Benito Soto, a editorial Bibliófilos Galegos e o suplemento semanal bilingüe do xornal santiagués “La Noche”. A peza clave na que se asenta esta recuperación dos usos escritos é a creación da Editorial Galaxia en 1950. Os seus principais promotores, Otero Pedrayo, F. Fernández del Riego e outros, evidenciaron de novo a validez do idioma galego para calquera xénero ou temática. Galaxia convértese no eixo de diversas publicacións periódicas:Revista de Economía de Galicia, a revista de cultura e arte Atlántida, e a de pensamento Grial -prohibida ó ano seguinte do seu nacemento.

A década dos 60: A partir de 1960 vaise producir un conxunto de cambios no eido económico e social que se acompañan dunha leve atenuación da censura. Exemplos deste aperturismo foron a posibilidade de publicacións antes prohibidas comoGrial a instauración da celebración por parte da Real Academia Galega do Día das Letras Galegas, a ampliación do mundo editorial con Ediciós do Castro, as novas asociacións culturais en defensa do galego: O Facho, O Galo, a Asociación Cultural de Vigo... A Universidade galega non queda á marxe das inquedanzas e toma parte activa coa creación en 1965 da Cátedra de Lingua e Literatura Galegas a cargo de Ricardo Carvalho Calero. Seis anos despois nace o Instituto da Lingua Galega, cunha obra investigadora desenvolvida ata os nosos días. Nos anos cincuenta a produción literaria na península inicia de novo o seu camiño de forma máis sólida. Unha vez máis foi a lírica a encargada de iniciar o renacer literario. Longa noite de pedra, de Celso Emilio Ferreiro, en 1962 representa a liña social e cívica caracterizadora da poesía dos anos sesenta. Lueiro Rey, Bernardino Graña e Manuel María, son algúns dos autores desta lírica que tenta conxugar o discurso político co literario.

A narrativa galega sofre un baleiro desde 1936 ata 1951, cando Carvalho Calero publica a súa primeira novela, A xente da Barreira. Entre os anos cincuenta e sesenta tres grandes autores, Álvaro Cunqueiro, Blanco Amor e Ánxel Fole, desde as súas peculiares formas de narrar, crean unha obra de recoñecida altura universal. Na década dos sesenta Gonzalo Mourullo, Méndez Ferrín, entre outros, fanse eco das innovacións da narrativa europea, constituíndo o que se deu en chamar "Nova Narrativa", movemento renovador e revitalizador da nosa prosa.

Anos 70 e 80: A instauración da democracia permitiu a consolidación dos xéneros anteriores e a apertura de novos horizontes nos distintos campos literarios en resposta ás esixencias dunha sociedade libre. Galicia pasou de ser un país produtor de poesía maioritariamente a interesar e implicar a moita máis xente nos libros que produce, que van desde diversos tipos de ensaio (sociolingüístico e literario- Basilio Losada, Francisco Pillado...- teolóxico e relixioso - Torres Queiruga, Chao Rego..., filosófico - Martínez Marzoa...- histórico - Ramón Villares, Felipe Senén, X. R. Barreiro...) a libros de crónica política, revistas, ... En narrativa as tendencias son moi variadas e os autores que se deron a coñecer antes do 75 (como María Xosé Queizán, Alfredo Conde, Paco Martín, etc.) únense nunha moi heteroxénea nómina de narradores (Victor Freixanes, Xavier Alcalá, Carlos Reigosa, Suso de Toro, Manuel Rivas, Fernández Paz...) que amplían as modalidades narrativas (novela histórica, novela policial|policial, novela erótica|erótica, novela realista|realista, etc) A edición de libros destinados aos lectores máis novos en coleccións infantís (Merlín, Sotelo Blanco Infantil, etc) e xuvenís (Xabarín, Doce por vintedous, Fóra de xogo, Gaivota, Árbore, etc.) é unha das grandes contribucións á normalización da nosa literatura. A poesía tamén se renova. Méndez Ferrín e Arcadio López Casanova marcan coa aparición dos seus poemarios no 1976 a dirección para unha poesía máis rica e aberta a múltiples influencias. Darío Xoan Cabana, Xulio Valcárcel, Rodríguez Fer, Manolo Rivas e moitísimos autores están contribuíndo a continuar engrandecendo un xénero asentado desde os inicios da nosa literatura na Idade Media. O xénero dramático experimentou fondas transformacións na segunda metade do XX. A obra de autores da inmediata posguerra, como Cunqueiro ou Carvalho Calero, convive coa obra dos novos -Manuel María, Vidal Bolaño, Manuel Lourenzo...-, que buscan a ruptura formal. Todos eles abren o mundo teatral ás máis novidosas tendencias. É salientable a aparición a finais dos anos 60 e principios dos 70 do fenómeno dos Grupos de Teatro Independente (O Facho, Teatro Circo...). Nestes anos proliferan asociacións que tratan de potenciar o teatro, especialmente mediante o achegamento a un público xuvenil. No ano 1978, Galicia igual có resto do Estado, volve a contar cunha Constitución democrática que no seu articulado proclama a "vontade de protexer a tódolos españois e pobos de España no exercicio dos dereitos humanos, as súas culturas e tradicións, linguas e institucións", ao tempo que senta as bases dunha nova configuración xurídico-política: o Estado das Autonomías. Co réxime democrático Galicia convértese en Comunidade Autónoma, tendo como linguas oficiais o galego e o castelán, se ben a Constitución marca o dereito e o deber de coñecer o castelán pero só o dereito de coñecer o galego para os cidadáns galegos. Parellamente a unha lexislación reguladora dos usos do idioma, cumpría a elaboración dunha lingua estándar. O Instituto da Lingua Galega, creado en 1971, e a Real Academia Galega propoñen en 1982 as Normas ortográficas e Morfolóxicas do idioma galego, que acadan o carácter de oficiais coa promulgación da Lei de Normalización Lingüística. A Normativa oficial do galego|revisión máis recente destas Normas, que integra en parte algunhas posturas reintegracionismo|reintegracionistas, é de 2003.

Os nosos días: Ás portas do século XXI a nosa lingua segue a se manter viva, protexida pola lexislación vixente, e cun elevado número de falantes. Só queda, pois, facer camiño tomando como exemplo o teimudo labor daqueles que, dentro e fóra de Galicia, nunca deixaron de fomentar a presenza e a contribución do pobo galego ao mundo. O 13 de xuño de 2005, a Unión Europea chegou a proposta (de próxima aprobación como punto de tipo A, sen debate, polos ministros de Asuntos Exteriores da Unión) da inclusión do gaélico irlandés como nova lingua oficial e de traballo da Unión (a 21ª) e do galego (xunto co catalán e euskera]] en España) como lingua non-oficial mais oficiosa (de uso para comunicacións oficiais e de traballo) da Unión Europea, sempre que o Estado correspondente asuma os gastos e emita un preaviso aos demais membros asistentes á reunión. Este é un paso moi importante para a pervivencia do galego no século XXI.

http://gl.wikibooks.org/wiki/Historia_da_lingua

O GALEGO (1)

Mon, 05 Mar 2007 19:50:09 GMT

Historia da lingua

Os primeiros habitantes de Galicia eran de orixe pre-indo-europeu|preindoeuropea e ao igual que os indo-europeo|indoeuropeos deixaron a súa pegada na nosa lingua. Deste xeito, atopamos no galego palabras pre-indoeuropeas (amorodo, lastra, veiga, etc.) e voces celtas (berce, bugallo, croio) que chegaron á nosa lingua unhas veces directamente e outras polo latín. Os romanos chegan a Galicia (século I|século 1 d.C.) moito máis tarde que ao resto da península (século -III|século III a.C.). Comeza así unha tardía romanización que conlevou a incorporación dos celtas (e outros pobos) á lingua e cultura dos conquistadores. O latín pasaba a se converter na lingua dos galegos, mais este proceso non se deu de contado, senón paseniñamente por mor de casamentos e de determinadas vantaxes administrativas como a cidadanía romana, o reparto das terras, etc. O proceso de romanización tamén se deu noutros lugares, o que explica que da lingua utilizada daquela, o latín vulgar, derivasen as chamadas linguas románicas (o español, o catalán, o portugués, o romanés, o francés, o italiano, etc.). A partir do século V chegan a Galicia pobos de raza e lingua xermánica que non son quen de asimilaren lingüisticamente ós galego-romanos, outro tanto acontecería coa escasa presenza dos árabes no noroeste peninsular e a chegada de novas vagas celtas de Bretaña. Destes contactos, o galego recibe un gran número de préstamos lingüísticos tanto xermánicos (laverca, espeto, roupa, etc) como árabes en menor medida e máis indirectamente (Mamede, laranxa, aceite, azucre...). A transformación do latín en galego produciuse de maneira progresiva e imperceptible. É imposible dar unha data exacta desde a que o latín é galego. No século VIII a lingua da igrexa e da administración era tan distante da falada que hai dous sistemas diferentes: o latín e o galego. Mais non aparecerán textos escritos en galego ata finais do século XII, xa que o latín continuaba a ser a lingua da cultura, dos documentos legais, da liturxia e do ensino, non só na Gallaecia romana, senón en toda a Europa medieval. O documento literario máis antigo dos coñecidos hoxe é a cantiga satírica Ora faz ost'o senhor de Navarra de Joam Soares de Paiva, escrita cara ao ano 1200. Dos comezos do século XIII datan os primeiros documentos non literarios en galego, Noticia de Torto (1211) e o Testamento de Afonso III de Portugal (1214). Galicia constitúe xa desde o século VIII unha unidade política cos reinos de Asturias e León; malia esta situación, chega a acadar unha certa autonomía que lle permitiu conformarse como reino independente en determinados momentos dos séculos X, XI e XII. Neste contexto o galego é a lingua exclusiva no uso oral, cunha competencia minguante do latín na escrita. Ha ser a presión deste monolingüísmo oral o que leve no século XIII a unha situación de cooficialidade entre o galego e o latín nos documentos notariais, bandos, preitos, etc., aínda que o latín segue a posuír o estatus de lingua universal de cultura.

Esplendor medieval: Esta é a etapa de maior esplendor da literatura galega. O galego convértese na lingua por excelencia da lírica en toda a península, agás en Cataluña (poesía trobadoresca). Propiamente debemos falar de lírica galego-portuguesa. O galego acada agora o rango de lingua internacional, xa que está presente tanto en autores (galegos, portugueses, casteláns, Occitania|occitanos, Sicilia|sicilianos, etc.), coma en cortes reais e señoriais (Santiago de Compostela|Santiago, Toledo, Coímbra, Lisboa...) As Cantigas de Santa María, composicións feitas en loanza da Virxe, son a mostra da vertente relixiosa desta lírica galego-portuguesa e constitúen o corpus de poesía mariana medieval máis relevante de toda a Península. Foron compostas na corte de Afonso X o Sabio, quen se encargou da dirección e, en ocasións, da propia elaboración. Exemplifican o prestixio acadado polo idioma galego como lingua literaria a finais do século XIII. En comparanza coa lírica, a prosa literaria medieval en galego é escasa e tardía. Cómpre ter en conta que os centros culturais da época eran os mosteiros e escolas monacais, nos que imperaba o uso do latín eclesiástico. Aínda así, a partir de fins do XIII, e máis significativamente nos séculos XIV-XV, os temas de maior difusión na Europa medieval recóllense en lingua galega. Mostra son os relatos do ciclo bretón arredor da figura do rei Arturo, os textos referentes á historia e destrución de materia de Troia|Troia, como a Historia Troiana e a Crónica Troiana; e os Miragres de Santiago, conxunto de relatos que contan desde a destrución de Xerusalén ata a milagrosa intervención do Apóstolo en diferentes situacións. Inclúense algúns textos dentro da prosa, que son traducións ou translacións doutras linguas con elaboración propia: Crónica Xeral Galega, General Estoria, Crónica Galega de 1404 e Crónica de Santa María de Iria.

Séculos escuros: Ao final da etapa medieval (s. XIV-XV), a máis gloriosa das letras galegas, o idioma e a literatura galega entran nun período de decadencia. Diversos foron os factores que provocaron o progresivo decaemento, entre os que cabe subliñar: o asentamento no país dunha nobreza estranxeira, intransixente coa cultura e coa lingua de Galicia, que vén substituír unha nobreza galega derrotada despois de apoiar os perdedores nas loitas dinásticas pola coroa de Castela, primeiro a Pedro I contra Henrique II de Trastámara e máis tarde (1475-1479) a Xoana a Beltranexa fronte á futura Isabel a Católica; a ausencia dunha burguesía capaz de defender os seus intereses e os do país; a diminución da poboación; a perda de autonomía da Igrexa galega, etc. Estes feitos e a crecente política centralista e intervencionista de Castela, afianzan gravemente o proceso desgaleguizador nas clases altas da sociedade e impiden a consolidación do galego como lingua literaria. Neste sistema centralizador aparece, xunto ao concepto de "estado nacional", a necesidade de uniformización lingüística como factor de cohesión da nova estructura política. A lingua galega, durante o longo período de tres séculos -século XVI|XVI, século XVII|XVII e século XVIII|XVIII, denominados Séculos escuros- estivo ausente dos usos escritos, fronte ao castelán e o portugués que entran nun proceso de fixación e codificación, o cal lles confire a categoría de linguas de cultura. Porén, segue a ser a vía normal de comunicación de case a totalidade da poboación. O exclusivo uso oral supuxo a dialectalización e a fragmentación do idioma e, por tanto, a súa consideración como lingua aliteraria, incapacitada para a ciencia e a cultura. A nosa literatura queda así á marxe do Renacemento e do Barroco, coincidindo esta súa etapa máis escura co Século de Ouro da literatura castelá. Así e todo posuímos algunhas cartas, documentos e escasas mostras literarias que nos deixan ver a lingua da época. Parellamente a este baleiro de literatura erudita, pervive a vea da lírica popular en forma de cantiga de berce|cantigas de berce, cantiga de cego|de cego, entroidos, adiviñas, lendas, romances, contos, farsas, etc. Moitos deles chegaron ata hoxe por transmisión oral. No século XVIII, xorden as voces de denuncia dos chamados "ilustrados", que demostran a súa inquedanza polo subdesenvolvemento de Galicia e ofrecen propostas renovadoras da vida económica, social e cultural.. Entre este minoritario grupo de intelectuais despunta con forza a figura do Padre Frei Martín Sarmiento, personaxe polifacético -naturista, lingüísta, bibliófilo...- que defendeu o uso do galego no ensino, na administración e na Igrexa, isto é, a súa normalización como lingua propia dos galegos. Participan tamén o Padre Feixoo, o primeiro en rexeitar a condición de "dialecto" para o galego, e o Padre Sobreira, continuador do labor lexicografía|lexicográfico de Sarmiento. A súa obra constituíu a primeira chamada de atención dunha problemática lingüística que se ha manifestar en toda a súa extensión na segunda metade do XIX.

CASTELAO, GABANZA FÚNEBRE NO SEU PASAMEN

Fri, 02 Mar 2007 20:15:28 GMT

BBC de LONDRES, 13 de marzo de 1950

Foi o noso primeiro coñecemento, na exposición dos seus debuxos feita moitos anos xa hai, na sala peqeuneira e infinda de amor e entusiasmo da Irmandadade da Fala de Ouresne. Fíxose amizade rexa, con vencellos de catañeiro ou salgueiro daTerra Nosa, onde menos pensarse, en Toledo, falando e calando diante o enterramento do Conde de Orgaz. Saímos de alí como nos apartamos sobre trinta e dous anos despoixa, o 5 de setembro de 1947, nunha rúa de Bos Aires: irmáns. Do espírito maior irmandade, serea e leda irmandade. Xuntos falamos e calamos deica a luzada, polas rúas compostelás; agardamos xuntos o trunfo dos mesmos amigos mozos; xuntos temos chorados ós mesmos amigos, mozos e vellos. Enteira confianza, sinxela de rapaces; un repousar de un no outro, entre nós. Tiña os ollos da nai. Mirando para ela, na camiña branca de escumas e nubes de amor, ceguiña, na casa de Rianxo, eu consideraba un Castelao trasposto, como fóra do mundo, enxergando as cousas, os homes, co ollar de ceo mariñán, enneiborado polo sentimento onde sempre tremaba a bágoa de simpatía e perdón, os ollos ergueitos co tempo, cara á luz que lle fuxía. Os ollos da nai, o corpo fino e lanzal, de ombreiros bariles levando con fidalguía a testa sempre ergueita; ás veces, cangado o corpo como piñeiro coa virzón... Aspecto do vago dos poemas pondaliáns, bohemio fidalgo da conversa e da arte, do falar sempre ecoante de historias e fantasías novas. Gran señor do tempo, endexamais se lle viu aforrar un minuto. Gastaba luz, cores, horas, e harmonías como un día de outono e non do verán, por haber en Daniel un sentimento de amor pola desgracia e o morrer máis semellante cós outonos galegos. Traballando moito, en non fiándose da facilidade, era pasmoso como endexamais se lle vía traballar pechado e illado. O seu vivir das formas, a certidume de ferir no corazón o problema do debuxo, da caricatura, do conto, o sentimento característico en cada persoa ou cousa, dan razón daquel portentoso producir sen traballar, non senso do esforzo. Os seus amigos, non os estrañaba. Falando no café, no recanto da praza, onde fora, capítulos de novela, contos, temas de debuxo, retratos, xurdían da súa fala, esvaíndose uns nos outros. Endexamais confuso. Manexando en xogo, milleiros de personaxes. Tiña un acento, un sorrir de alegría e recompensa, cando dicía de calquera: Éche bon, ¿sabe?. O bon era, ó mellor, un pillabán. Pero Daniel non tiña realidade do mal. Por iso choraba como o vin moitas veces, cando o mal era verdadeiro e non se podía negar. O seu falar consolaba, fortecía. Caridade de xenio para todos. Non énfase nin escena. A sinxeleza de Daniel era unha elegancia, daba tono e forma onde estivera. O seu sentir de Galiza, se gostaba e criaba ás manchas contos e situacións; non se conformou endexamais, coa trangalleira vulgaridade de larpeiradas e contos de sobremesa. Estimaba demasiado á muller, sobre todo á muller humilde, para emporcallala; estimaba os bens de Deus; e un lixeiro xantar, uns cigarriños, unhas cantas cunquiñas de café abondábanlle, cando outros artistas, menos limpos e puros, precisan de manxares feudais e do sensualismo dos viños... Dono das formas, a súa conversa tiña brillos e farturas de altar dos mestres barrocos.

Cando morreu Lousada Diéguez, quixo facer un libro escrito con letras de outro. Cando un escritor de afora escribiu en Galiza un libro noxento para Galizia, Castelao, que era seu amigo foi á casa do autor, e queimoulle o libro diante, sen dicirlle palabra. Unha vez, sendo axudante na clase de Debuxo do Insituto, había un estudiante de aldea que non acababa de facer a copia; quedaba xa soio, coa copia en branco; o tribunal apuraba; entón Castelao soproulle ó rapaz: ¡Bule, home, firma o modelo e preséntao!. Traballo lle custou que lle non deran matrícula ó rapaz. Pasou por home duro e transixiu co sobresaliente. Sempre disposto a camiñar, endexamais canso nin apresado, dorido pola sorte de Galiza, levaba á política a súa sinxeleza e verdade. Impuña nunha xuntanza como unha conciencia, a de todos, que alí estiver, feita home. Si; amargurado e triste por Galiza e na lonxanía, o mesmo corpo e fala tremaban como un piñeiro no desconsolo da tormena. E moitos anos camiñou errante, maxinando un camiño para unha Galiza, formada nas nubes e no lembrar... Téñoo apreixado contra o meu peito con amor, respeito e unha onde de infinda piedade e admiración. Piedade por el, por todos. O acento confortador queda na memoria. A fala vai con todos os seus amigos, o seu falar crebado e sinxelo, ledo raiolar cando vía un amigo, o seu glorioso perder o tempo e aquel non transixir de inocente, non de home de sistema. Semellaba ás veces, ironizar. Cando facía sen esforzo unha cousa que a outros lles custaba traballo. E non se decataba. Só na Arte era intransixente. Mais falaba ó artista enganado, con verdade e amor e non fería vaidades. Eu, tantos anos con el, e tanto amor e amizade, podo declarar ser o grande caricaturista un corazón sen fel. Choraba Rosalía. Castelao ría. Na risa e na caricatura de Castelao, había en cada caso, amor; e nos tipos noxentos, adiviñábase o comentario de Castelao: ¡Lástima de home!... E ó mellor é bo. Non podo, arestora, precisar cousas. Dáme pena. Prefiro agardar a súa chegada. Ou a carta chea de cousas ateigadas, finas, novas. A carta de París, que el amou como poucos, con sentido e orixinalidade (Castelao en París, ten de ser un dos futuros estudios, cando pase o tempo); de Galiza, esta carta sempre rechouchiante de arboredo de maio, ou chea dun sol da ría... Non podo precisar. Seméllame tamén impío. Non pode morrer, e toda figuranza do pasamente fai sufrir a esta viva ilusión de Castealo que levo dentro de min... Mellor calar, lonxe do sufrimento de escribir en tempo de corrido... Coa confianza do cristián, adormecendo no senso da inmortalidade e da Resurrección que nos ha xuntar a todos os amigos, nunha Galiza trasposta nas mans de Deus.

Ramón Otero Pedrayo

CARTA DE CASTELAO A MANUEL DE IRUJO

Fri, 02 Mar 2007 20:05:08 GMT

CARTA DE CASTELAO A MANUEL DE IRUJO, DEPUTADO DO PARTIDO NACIONALISTA VASCO (PNV)

O traballo dentro das asociacións galegas na emigración era (é) importantísimo. Arxentina era nese intre o reduto cultural e político da legalidade perdida. Castelao explica a un descoñecedor do tema (Irujo) o significado das recentes eleccións e resultados e a conformación (real) do actuar e pensar dos bandos en disputa do que nese momento era un dos centros galegos máis importante do mundo. A descrición é actual, moi actual. O bipartidismo leva décadas instalado na vida electoral dos principais colectivos galegos en Latinoamérica coma un espello da realidade política galega e española. Visto dende fóra semella que esa dualidade no desempeño do poder nos centros representa unha opción "progresista" e outra "conservadora" ou "reaccionaria" Velaí que Castelao desmente esta duplicidade ou enfrontamento. Nen os que el chama "zurdos" son "progresistas", nen os "conservadores" eran reaccionarios. Así, intelixentemente, Castelao loitou intensamente para arredar ao Centro Galego de Buenos Aires desa dualidade perniciosa e mentireira que non representaba ningunha realidade e advogou pola integración da galeguidade, entendida como sentimento patriótico e non folclórico, como ben cultural (e político, de compromiso coa realidade nacional galega) para o Centro Galego e os seus asociados e asociadas, en consecuencia.

A representación da "progresía" no Centro Galego estaba apoiada por xente que máis que defender á República ou os seus ideais, a utilizaban para que ela os defendese a eles coma un carimbo de diferenza e calidade. En 1936, de xeito oportunista, e após o 1939 coma unha marca rexistrada. Unha realidade da que Castelao se decatou; dese uso indiscriminado que facían aqueles duns valores e ideas que nen coñecían, nen, por tanto, podían defender (nen para a República nen para Galiza) e non tivo máis remedio, (en base a súa responsabilidade no marco do exilio e diante da diatriba de ficar por omisión no bando duns ou outros) que denunciar esta realidade e dar o seu apoio ao sector "conservador". Este sector "conservador" sería representante da parte máis pudente da colectividade galega en Buenos Aires, mais, contodo, aseveraría Castelao que estes eran "...seica pouco republicanos, pero infinitamente mellor galegos que os 'zurdos'". Unha gran parte dos chamados "defensores" da legalidade republicana eran antigaleguistas no exilio, tal e como o foran no marco da República, ante o feito diferencial nacional. A escala de valores e preferencia ideolóxico-política dentro do exilio galeguista era clara: Galiza e a reconstrución nacional. De tal modo que a intención era influír en calquera dos grupos que gobernasen o Centro Galego dende un labor cultural (mais tamén político, porque onde comeza un e remata o outro?) constante que sementase unha conciencia galeguista e servise de viveiro e reserva ideolóxica dunha Galiza baixo a ditadura. Un corolario final a esta carta de Castelao ao seu amigo Manuel Irujo é a introdución que fai á intensa actividade cultural galeguista que desenvolveu Castelao no seu exilio arxentino. Unha actividade que, unha vez mortos estes homes e mulleres xigantescas de espírito, foi morrendo con eles. Así é que a vida macrocultural galega na Arxentina leva décadas morta. A lingua e mesmo as asociacións pasan por serias penurias económicas, da que non son responsábeis os seus vellos socios vellos. Mal que ben, desa realidade desertizante que abafaba a Galiza a partir de xullo do 1936, na que nada asomaba nen se permitía florecer, nos anos 70 o noso país foi reverdescendo sen as persoas que envellecían e morrían (e morren) no exilio. Foron unha referencia, mais sen descendencia nos lugares nos cales tiveron que morrer. Cómpre un acto nacional de desgravio a todas aquelas e aqueles que se viros obrigados a se exiliar e seguir loitando polo país alén da patria.

Arquivo do Nacionalismo Vasco/Abertzaletasunaren Museoa en Artea, sito en Bizkaia

Castelao en la URSS

Fri, 02 Mar 2007 20:04:13 GMT

CARTA A RODOLFO PRADA

No buque “Coopertzia”, a 27 de maio de 1938

Publicada en A Nosa Terra, extra Castelao e Bóveda irmán!!, 77-78

Sr. Don Rodolfo Prada

Meu querido irmán: Xa vou de volta, mergullado n-unha néboa saudosa. Xa retrasamos o reló en duas horas e non-os falta máis que unha para chegarmos ao nosa meridiano. As augas do Báltico son mouras. I eu levo na retina a despedida que os bós amigos soviéticos nos fixeron no peirán de Leningrado. Compreuse a miña predicación: “da URSS non se retorna endexamáis”. —Percorremos varios miles de Kilómetros na Unión Soviética, dende o Golfo de Finlandia ao mar Caspio, e comprobamos que a URSS está preparándose para inaugurar o feito hestórico que abra unha nova época par-a humanidade. Visitamos as grandes fábricas, coas novas cibdades anexas; convivimos cos obreiros nos clubs; visitamos os pazos da cultura e de formación profesional dos pioneiros; convivimos cos Koljosianos1 e comprobamos a súa relativa felicidade; estivemos na rexión dos Sanatorios e Casas de repouso e Balnearios onde os empregados intelectuaes, técnicos y stajanovistas reparan a súa saude e as súas forzas desgastadas pol-o traballo; asistimos ao enseño nas escolas, etc., etc. Visitamos dúas Repúblicas (Ucrania e o Aserbaidhán) e comprobamos que o problema das nacionalidades ficou resolto, previamente e definitivamente por meio da liberdade e da democracia (craro está que compre dar unha nova definición a estes dous conceptos). Fomos recibidos por Sverning, ó Segredario xêral dos Sindicatos, e por Kalinin, e n-ambas entrevistas fomos informados ampramente, satisfacéndose a nosa curiosidade ou as nosas arelas de información. Durante un mes de traballo intenso ficamos en condicións de poder xusgar a prol do progreso soviético. A xornada do Primeiro de Maio na Praza Roxa de Moscú é algo indescriptible. Máis de dous millóns de almas desfilaron por diante de nós mostrándonos a súa ledicia de vivir. E a imponente máquina guerreira que defende as creacións soviéticas dounos a sensación de que é invencible. Esto doume tristeza, porque ainda non desbotei de min o antimilitarismo que mamei.

N-esta carta quero desenrolar tres impresións.

1ª A previa solución do problema nacional é un acerto político, porque ao asentar a estrutura do Estado en realidades vivas e permanentes deixou consolidar o sistema económico e social avanzado. A liberdade das nacionalidades e a súa autonomía fixeron posible a coordinación dos intreses morales e materiales da URSS. Liquidar definitivamente un problema de raiz sentimental favoreceu o desenrolo dos plans, porque as preocupacións estatales non estaban interferidas por outra caste de preocupacións. A liberdade das nacionalidades acrecenta o acervo cultural e a súa autonomía vitaliza o réxime local. En Bakú asistín a unha representación da mellor ópera nacional “O fillo do cego”. Os instrumentos nacionales (Kemamchas y taras) combinábanse cos instrumentos europeos e dábanlle âs composicións orquestales unha coor nova estraordinaria. Esta obra —xurdida pol-o desenrolo da cultura asebaidhán— forma parte d-un repertorio considerable do Teatro Nacional, que non esistiría sen a liberdade das nacionalidades soviéticas. O enseño está dividido escrusivamente por un Comisario local, sen intervención central. En materia de Enseño a independencia das nacionalidades é absoluta e a única garantia de coordinación reside na unidade do Partido único. No Aserbaidhan fálanse catro lingoas: o aserbaidhano, o armenio, o tártaro e o ruso. Pois ben; en cada escola primaria —sempre graduada— hai catro Seicións —unha para cada lingoa—... Os nenos reciben a súa instrucción no idioma materno e somentes ao cabo de dous anos de enseño se lles abriga a estudar a segunda lingoa, como asignatura. Na Universidade dase o enseño en tres lingoas: o aserbaidháno, o armenio e o ruso. En fin; as nacionalidades son independentes para rexiren as suas creacións culturales e gozan d-unha enorme autonomía para adeministraren a súa vida nacional. Eu ben me decatei dos perigos que eisisten para manter a longo prazo as diferenciacións; pero desapareceron as violencias asimilistas e a comprensión é sinceira. Compre non esquencer que Stalin é georgiano e ten un marcado acento nacional. Eu non concibo como os hespañoles que visitan a URSS poden seguir despreciando o problema das nacionalidades e ainda intentan relegalo a segundo termo, como se non tivese importancia ou como se a súa solución permitira aplazamentos sen perxuicio das concepcións económicas e sociaes2. Esto cando non negan a eisistencia do problema ou pretenden anulalo pol-a violencia. N-este aspecto eu creo que nós debemos aceptar para Hespaña unha solución idéntica â que dou a URSS e non conformarnos con outra.

2º Os estímulos individuales aseguran o éisito dos plans, e na URSS téndese a crear unha élite, non vitalicia nin hereditaria, para rexir a vida e os destiños do pobo. Así como as creacións industriales aproveitaron as normas do progreso norteamericán así tamén se aproveitan os estímulos do liberalismo económico, adaptándoos ao sistema socialista. En ningún outro país do mundo se oferece mellor porvir aos traballadores. Un stajanovista pode ganar cinco veces máis que un obreiro ordiario. Vou reproducir o que lle ouvín a un stajanovista en discurso: “Cando nascin éramos sete irmáns e tínamos dous pares de calzado para todos. O meu esforzo levoume a ser técnico d-esta fábrica e agora teno nove pares de zapatos e oito traxes. A miña muller ten trinta traxes e quince pares de zapatos. Merquei un piano e o Comisario de Industrias pesadas regaloume un automóvil. Descanso dous meses n-un Balneario e o ano pasado convivín con Stalin. E a min, que son un simple obreiro, estreitoume a man”. A escolma de homes faise na escola, no taller, na fábrica, nos Koljoses e soljoses, e os homes elévanse automaticamente pol-a súa forza inteleitual ou física e saen do seu nivel orixinario. A élite que se forma n-este país de 170 millóns de habitantes asegurarâ en plazo breve a hexemonía da URSS. E dispois non se trata de “salvar aos débiles”. Este deber de humanidade cúmplese como en calquera país capitalista. Alí o que preocupa principalmente é “fortificar aos fortes” e conservarlle a forteza. As “casas de repouso”, os sanatorios, os balnearios mereceron a nosa admiración. É algo de asombro. Para reparar as forzas e restaurar a saude dos técnicos i stajanovistas eisisten institucións superiores âs dos millonarios de Inglaterra e Norte América. E a visita que fixemos aos Clubs, pazos dos pioneiros e pazos de cultura, déronme a impresión de que axiña se creará unha élite estraordinaria. // 3º Unha intelixente orientación do progreso detén a fabricación en serie nos obxectos puramente utilitarios i endexamáis se estandarizan os obxectos de regalía. O Metro de Moscú, con ser unha obra de caracter utilitario, é unha maravilla de arte. Cada Estación ten o seu estilo e foi dirixida por un arquitecto diferente. Son verdadeiros pazos subterraneos, contruidos con materiales nobles e preciosos. Ningunha Empresa nin ningún Estado capitalista podería acometer esta obra, para utilidade e regalía do pobo. Acábaseme o papel e non podo seguir profundando; pero quédaseme no tinteiro o mellor que podía contar a prol da URSS. Veño encantado.

En Moscú fun eisaminado pol-o gran oculista Oberbaj e resulta que segun o seu ditame perdín o tempo tratándome como luético, pois, según él, teño unha lesión tuberculosa... esto dispois de levar centos de inieccións e de saturarme de mercurio. É cousa de desesperarse se non fose como son. En fin; creo que poderei ver por algún tempo. Agora que se me plantea un problema dificultoso ¿Qué diagnóstico é o verdadeiro? Para esto necesitaria someterme a esamen que agora non se pode facer en Hespaña.

Mañán ou pasado chegamos a Londres e axiña sairemos para París. Ali saberei o que decideu, por fin, Alvarez del Vayo3, que como xa lle dixen nas cartas anteriores quer que eu vaia â Arxentina4. Eu non sei qué facer. E o caso é que debo decidirme axiña. Doime abandonar Barcelona dispois de dous anos de comportamento sen mácula, pois ainda que non son heroe creo que o noso deber está en vivir no perigo que corren os demáis. Pero por outra banda nada teño que facer alí, porque endexamáis se me confiou ningunha misión e como Diputado nada teño que facer. De todos xeitos fixen moitas cousas e salvei o noso estatuto d-unha morte ignominiosa que xa lle contarei, si é que vou a esa de vivo para contalo.

En Moscú espuxen os meus deseños (trinta obras). No Museo de arte Occidental Moderno (un dos mellores museos modernos do mundo, abonda decir que ten unha sala de Picasso) destináronme unha Sala. Tiven un éisito rotundo e por alí desfilaron os millores artistas da URSS. Agora quere a VOCS editarme os deseños inéditos en tirada especial e xa lles din a autorización e fixeron as fotos necesarias para reproducilos. Dende logo podo augurar que na URSS son o dibuxante revolucionario máis admirado e no Museo da revolución figuraba en lugar preferente cos dous álbumes de guerra.

Nada máis. Xa lle dixen que por apresuramento no arranxo do equipaxe perdin as direicións e somentes me lembro da súa, que reteño na memoria. Por iso estas cartas van para vostede e para todol-os irmáns. Unha forte aperta.

Castelao

“Obras de Castelao”. Tomo VI: Epistolario. Coord. Henrique Monteagudo. Ed. Galaxia. 2000 (Vigo) “Obras de Castelao”. Tomo VI: Epistolario. Coord. Henrique Monteagudo. Ed. Galaxia. 2000 (Vigo)